సాయంత్రం పనులు ముగిసేసరికి జాబాల చేతుల మీద ఇంకా పిండి ధూళి ఉంది. గుమ్మం ముందు కూర్చున్న సత్యకాముడు గురుకులానికి వెళ్లే పిల్లలను చూస్తున్నాడు. వారంతా తమ తండ్రుల పేర్లు, కుటుంబాల పేర్లు సులభంగా చెప్పుకుంటున్నారు. అతను ఇంతవరకూ ఆ విషయాన్ని తన తల్లిని అడగలేదు. ఇంట్లో ఎవరు ఎలా జీవిస్తారో అతనికి తెలుసు; కానీ గురువు ముందు పలకాల్సిన వంశపేరు తనకు తెలియదు. జాబాల పొయ్యి దగ్గర నుంచి తలెత్తి, అతని ముఖంలో ఆగిపోయిన ప్రశ్నను చూసింది. ‘అమ్మా, నేను విద్య నేర్చుకోవడానికి వెళ్తాను,’ అన్నాడు సత్యకాముడు. ‘అక్కడ నా గోత్రం అడిగితే ఏం చెప్పాలి?’ బయట వీధిలో అడుగుల శబ్దం దూరమైంది. జాబాల తన చేతులు కడుక్కుని అతని పక్కన కూర్చుంది.
జాబాల కాసేపు నేలపై పడిన దీపపు వెలుగునే చూసింది. ‘నీకు తెలియాల్సిన మాటను నేను దాచను,’ అంది. ‘నా యౌవనంలో ఎన్నో ఇళ్లలో పని చేశాను. ఆ కాలం నుంచి నీ వంశం గురించి నిశ్చయంగా చెప్పగల సమాచారం నా దగ్గర లేదు. నా పేరు జాబాల. నీ పేరు సత్యకాముడు. గురువు అడిగితే సత్యకామ జాబాలుడనని చెప్పు.’ తల్లి మాటలో సిగ్గు వెతికిన కొడుకుకు అది కనిపించలేదు. ఆమెకు తెలియనిది చెప్పలేనన్న బాధ మాత్రం కనిపించింది. ‘అలా చెబితే వాళ్లు నన్ను పంపేస్తే?’ అని అతను అడిగాడు. ‘అప్పుడు నువ్వు నిజం చెప్పి తిరిగి వస్తావు,’ అంది జాబాల. చిన్న బట్టలో అతని సామాను కట్టి, ఆ మూటను గుమ్మం దగ్గర పెట్టింది. రాత్రంతా అతను తన పేరును మెల్లగా పలుకుతూ నిద్రపోయాడు.
ఒక చిన్న విరామం
జాబాల సమాధానంలో మీకు ఎక్కువగా నిలిచింది ఏది?
ఇక్కడ సరైన సమాధానం ఒక్కటే లేదు. ఈ కథ మీలో ఏ ఆలోచనను రేపుతుందో గమనించండి.
మరుసటి రోజు హారిద్రుమత గౌతముని ఆశ్రమానికి సత్యకాముడు చేరాడు. అక్కడ కట్టెలు పేర్చుతున్నారు; శిష్యులు బావి నుంచి నీరు తెస్తున్నారు. ‘గురువుగారూ, మీ దగ్గర ఉండి చదువుకోవాలనుకుంటున్నాను,’ అని బాలుడు నమస్కరించాడు. గౌతముడు అతని పేరు అడిగి, తరువాత వంశం అడిగాడు. సత్యకాముడికి తల్లి మాట గుర్తుకొచ్చింది. దారిలో ఉండగా మరో సమాధానం కల్పించుకోవాలనే ఆలోచన ఒకసారి మెదిలింది; ఇప్పుడు అది అతనికి ఉపయోగపడలేదు. ‘నాకు నా గోత్రం తెలియదు,’ అని మొదలుపెట్టాడు. ‘అమ్మను అడిగాను. ఆమె ఎన్నో ఇళ్లలో పని చేసినప్పుడు నన్ను పొందిందని, తనకు అది నిశ్చయంగా తెలియదని చెప్పింది. ఆమె జాబాల. నేను సత్యకాముడు. అందుకే సత్యకామ జాబాలుడిని.’ చుట్టూ కట్టెలు మోసే శబ్దం కూడా ఆ క్షణం అతనికి పెద్దగా వినిపించింది.
గౌతముడు వెంటనే సమాధానం ఇవ్వలేదు. బాలుడు చూపులు దించలేదు; అలాగే ఎవరినీ సవాలు చేయలేదు. గురువు చివరకు అతన్ని దగ్గరకు పిలిచి, అగ్నికి కట్టెలు తీసుకురమ్మన్నాడు. ‘నిజం నుంచి నువ్వు తప్పుకోలేదు. ఇక్కడ నీ విద్య మొదలవుతుంది,’ అన్నాడు. ఆశ్రమంలోని పనులు అతనికి మొదట కొత్తగా అనిపించాయి. ఇతర శిష్యులు ఏ ఇంటి నుంచి వచ్చారో మాట్లాడినప్పుడు అతను తన తల్లి పేరును మళ్లీ చెప్పాడు. కొందరు ఇంకా ఆసక్తిగా చూశారు; కొందరు తమ పనికి తిరిగిపోయారు. ఆ సాయంత్రం గౌతముడు బలహీనంగా ఉన్న నాలుగు వందల ఆవులను చూపించి, వాటిని అడవిలో మేపమన్నాడు. సత్యకాముడు ఒక్కో దాన్ని లెక్కపెట్టి బయలుదేరాడు. ‘వెయ్యి అయ్యే వరకు తిరిగి రాను,’ అని గురువుతో చెప్పాడు.
అడవిలో రోజులు లెక్కపెట్టడం క్రమంగా ఆవులను లెక్కపెట్టడంగా మారింది. అనారోగ్యంగా ఉన్న వాటికి నీరు అందే చోటు వెతికాడు; కొత్తగా పుట్టిన దూడలు దూరం పోకుండా చూసుకున్నాడు. కొన్ని సాయంత్రాలు మంట ఆరిపోకుండా కూర్చుని గురువు చెప్పిన మాటలను గుర్తు చేసుకున్నాడు. మొదట వచ్చేసరికి తన గురించి ఎవరు ఏం అడుగుతారో అనే భయం అతనిలో ఎక్కువ. ఇప్పుడు ఏ ఆవు వెనుకబడిందో, ఏ దారి వర్షంతో మూసుకుపోయిందో గమనించే ఓపిక పెరిగింది. సంవత్సరాలు గడిచాక మంద నిజంగా వెయ్యికి చేరింది. తిరుగు ప్రయాణం మొదలుపెట్టే ముందు అతను ఆవులను మరోసారి లెక్కపెట్టాడు; తన పేరు మాత్రం లెక్కపెట్టాల్సిన అవసరం లేకుండా పలకగలిగాడు.
ఒక చిన్న విరామం
అడవిలో గడిచిన కాలం సత్యకామునిలో ఏమి మార్చి ఉండవచ్చు?
ఇక్కడ సరైన సమాధానం ఒక్కటే లేదు. ఈ కథ మీలో ఏ ఆలోచనను రేపుతుందో గమనించండి.
గౌతముని ఆశ్రమం కనిపించే సరికి సాయంత్రపు పొగ ఆకాశంలోకి లేస్తోంది. ముందుగా ఆవుల గంటల చప్పుడు చేరింది, తరువాత సత్యకాముడు. గౌతముడు గుమ్మం నుంచి బయటకు వచ్చి అతన్ని చూశాడు. అడవికి వెళ్లినప్పుడు అతని చేతిలో చిన్న మూట ఉంది; ఇప్పుడు వెనుక పెద్ద మంద నడుస్తోంది. ‘నీకు ఎవరు బోధించారు?’ అని గురువు అడిగాడు. సత్యకాముడు తన ప్రయాణంలో నేర్చుకున్నదాన్ని వివరించాడు; అయినా గురువు దగ్గర కూడా వినాలని కోరాడు. మంట దగ్గర ఇద్దరూ కూర్చున్నప్పుడు బాలుడు తల్లి చెప్పిన ఆ మొదటి సమాధానాన్ని తలచుకున్నాడు. అప్పుడు కష్టంగా అనిపించిన రెండు పేర్లు—సత్యకాముడు, జాబాల—ఇప్పుడు ఒకే ఊపిరిలో వచ్చాయి. గౌతముడు కట్టెను మంటలోకి జరిపి పాఠం మొదలుపెట్టాడు.
