గుడి గంటల శబ్దం దూరంగా వినిపిస్తుండగా ఊరు మెల్లగా మేల్కొంది. తుకారాం పాటలను అంగీకరించని వారు నదిలో వేయించారు
ఆ విషయం బయటపడగానే అక్కడున్నవారు ఒక్కసారిగా మౌనమయ్యారు. కొందరు వెంటనే ఏదో చేయాలని తొందరపడ్డారు; మరికొందరు ముందు జరిగినదంతా తెలుసుకోవాలని ఆపారు. మాటలు తగ్గినా, చూపుల్లో భయం స్పష్టంగా కనిపించింది.
అతడు ఒడ్డున ఉపవాసంతో విఠలుని స్మరించాడు అది విన్నవారు ఒకరినొకరు చూశారు. అప్పటివరకు సులభంగా కనిపించిన పని ఇప్పుడు ఎవరో ఒకరు బాధ్యత తీసుకోకుండా ముందుకు కదలదని తెలిసింది.
“తొందరపడితే మనమే మన దారిని మూసుకుంటాం,” అని వారిలో ఒకరు అన్నారు. మరో వ్యక్తి అంగీకరించలేదు. వారి స్వరాలు పెరిగాయి; చివరకు మాటలకంటే పని ముందుండాలని నిర్ణయించి ఒక్క అడుగు వేశారు.
ఆ అడుగు వేసిన తరువాత వెనక్కి తిరిగే అవకాశం తగ్గిపోయింది. ఎదురుగా ఉన్న ప్రమాదం అలాగే ఉన్నా, దాన్ని చూసే వారి తీరు మారింది. ఒకరు దారి చూపగా, మరొకరు వెనుక నిలబడి మిగిలినవారిని కాపాడారు.
రోజుల తరువాత పుస్తకాలు తడవకుండా తిరిగివచ్చాయని కథ చెబుతుంది ఒక్క క్షణం పాటు ఎవ్వరూ మాట్లాడలేదు. తరువాత ఊపిరి బిగబట్టి నిలిచినవారు మెల్లగా కదిలారు; కొందరి ముఖాల్లో ఉపశమనం, మరికొందరిలో సిగ్గు కనిపించింది.
జరిగినదంతా ముగిసాక, ముందుగా గొంతెత్తినవారు చూపులు దించుకున్నారు. నిశ్శబ్దంగా పని చేసినవారి దగ్గరకు మిగిలినవారు వచ్చి నిలబడ్డారు. చెప్పాల్సిన మాటలు తక్కువే; ఎవరు ఏం చేశారో అందరికీ తెలిసిపోయింది.
సాయంత్రపు హారతి ముగిసింది. జనమంతా వెళ్లిపోయాక కూడా ఒక చిన్న దీపం గాలిలో వణుకుతూ వెలిగింది.